خارگ جزیره مرجانی

سلام به همه دوستای خوبم وبلاگ دوم من با نام رادیکال۳  www.radikal3.parsiblog.com افتتاح شد

ادامه پست قبل

موسیقی عزاداری:

^{شامل آوازها و قطعات حزن انگیزی است که در مراسم تشییع،تدفین،ختم و هفته خوانده میشود.این نوع موسیقی بدون همراهی ساز اجرا میشود و از عمده ترین انها می توان به مراسم عزاداری زنانه در"سر خوانی"و"یزله سرپایی"(عزاداری سرپایی)که اغلب شبیه عزاداری زنان در مناطق مختلف بوشهر است اشاره نمود.توضیح این که ]در اینگونه مراسم از موسیقی مذهبی نیز استفاده میشود.}

^{یکی از قدیمی ترین گزارشهای مکتوب منتشر شده در رابطه با عزاداری جزیره ی خارگ،مربوط به سال 1765میلادی میباشد.گزارش ،مربوط به برگزاری مراسم عزاداری و شبیه خوانی در جزیره خارگ است که توسط سروان "کارستن نیبور"در تاریخ23ژوئن1765میلادی ،مشاهده و به ثبت رسیده است."  کارستن نیبور"،در سفر نامه خود آورده است:}

^{«در این موقع مراسم عزای حسینی هم به شدت از طرف ساکنین جزیره برگزار می شدو این مراسم به جزیره خارگ تحرک بیشتری داده بود.همه ی شیعه هایی که کاری نداشتند،به صورت دسته های بزرگ(بعضی از این دسته ها بوق و دهل هم داشتند)با قمه و شمشیر برهنه،راه افتاده بودند و شبیه خوانی میکردند.در این جا امام حسین کشته شده بود و دسته ای سینه میزدند و به خاطر مرگ امام حسین شیون میکردند .اگر انگلیسی ها از مذهبی بودن این مراسم بی خبر بودند ،فکر میکردند،که در این جزیره فاجعه ی بزرگی رخ داده است و نا امنی بزرگی بر این جزیره حکمفرما است»}

^{موسیقی کار:}

^{نوعی از موسیقی است که در فعالیتهای مختلف کاری و معیشتی خوانده و اجرا میشود؛از جمله در کارهای ساختمانی –که یکی از معروف ترین آنها "یامال" نام دارد-و نیز هنگام خرمن کوبی و همینگونه هنگام کار بر روی لنج(کشتی)آوازها و نغماتی که در کار بر روی لنج و دریا خوانده میشود از مهمترین و متنوع ترین بخش موسیقی کار در خارگ محسوب میشود .این نغمات که در خارگ به ان"اَنهم"یا"نَهم"-میگویند،جهت سرگرمی و نیز رفع خستگی و ایجاد هماهنگی در کارهای گروهی خوانده می شود.این نغمات در تهییج رو حیه ی کارکنان کشتی(جاشو)و تحمل کارهای طاقت فرسای دریانوردی بسیار اهمیت دارد و در گذشته از تنوع بیشتری برخوردار بوده،به گونه ای که برای هر کدام از فعالیتهای گروهی مثل افروختن شراع(بادبان)،لنگر،تور و دیگر ادوات صید،میداف زدن(پارو کشیدن)،بارگیری و تخلیه بار... نغمه ویژه ای خوانده می شده است .}

^{موسیقی محفلی :}

^{این نوع موسیقی معمولاً خاص محافل دوستانه،بویژه در شب نشینی ها و گردهمایی ها است . از انواع این موسیقی می توان به"شاهنامه خوانی"که به صورت نشسته و بدون همراهی ساز اجرا میشده است، اشاره نمود .خواندن اشعار شاهنامه فردوسی،بیشتر در محافل بزرگان و خوانین مرسوم بوده،اما اکنون این رسم همچون اغلب مناطق بوشهر ،در خارگ نیز به فراموشی سپرده شده است.از دیگر موسیقی ویژهی محافل،می توان به"شروه خوانی"یا"فایز خوانی"،و نیز"مثنوی"و"نظامی خوانی"اشاره نمود که به شیوه های مختلفی در مناطق دشتی و دشتستان خوانده می شوند.}

^{موسیقی کودکان:}

^{این موسیقی،شامل نواهایی است که توسط کودکان و یا برای آنها اجرا میشود و بیشتر برای سرگرمی و بعضاً آموزش به کار گرفته میشود .از انواع آن نیز می توان به معدود اشعاری که در بازیهای کودکانه به صورت ریتمیک و گاه همراه با حرکت به اجرا در می آیند ،و همینگونه معدود اشعاری که در قصه های عامیانه ی ویژه ی کودکان،به صورت ریتمیک خوانده می شوند،اشاره نمود.در حال حاضر،بخش اعظم این گونه اشعار از حافظه هازدوده شده اند. گفتنی است که در زبان محلی جزیره خارگ به قصه،"سُنگ"گفته میشود و با توجه به این که  songدر زبان انگلیسی به معنی اواز و ترانه آمده ،می توان احتمال داد که قصه خوانی قدیم خارگ اغلب همراه با آواز و ترانه بوده است.}

^{در این بخش از موسیقی خارگ باید به انواع لالایی که به آن"لالی می گویند و نیز سایر اشعار که با نوایی خاص توسط مادران برای کودکان خوانده می شود نیز اشاره نمود.}

^{موسیقی درمان:}

^{این نوع موسیقی در حال حاضر شامل آوازهایی می شود که در مراسم «شیخ فرج»،با سازهای ویژه ،همراه با حرکاتموزون جهت در مان امراض روحی وروانی معتقدان به این نوع موسیقی ،خوانده میشود.سعی ما در این مجموعه نیز،معرفی وتوزیع  جنبه های مختلف این نوع موسیقی میباشد.}

 

موسیقی در خارک

 

موسیقی خارک نیز همچون موسیقی ملل مختلف،از تولد تا مرگ،از بزم تا رزم و از سور تا سوگ همواره در اغلب شئون فرهنگی و اجتماعی مردم این جزیره حضوری پرنگ داشته و بیانگر مشخصه های خاص جغرافیای و اقلیمی ان دیار بوده است.

برای توضیح و معرفی فرهنگ موسیقایی  جزیره خارک،نخست باید به عوامل مختلفی که در پیدایش و شکل گیری موسیقی فعلی خارگ تاثیر زیادی گذاشته اند،توجه نمود.

اولین عاملی که در معرفی سازها و گونه های مختلف موسیقی خارگ،مثر و با اهمیت بوده این است که ،خارگ به سبب موقعیت خاص جغرافیایی خود ،گذر گاه و بعضأ محل سکونت قومها و ملتهای مختلفی بوده است ،و به طور طبیعی هرکدام از انها بواسطه ی امیزش یا مراودتهای مدام،به نوعی در فرهنگ ،ادب و هنر ساکنان بومی جزیره تأثیر گذار بوده اند.

دومین عاملی که همچون مورد اول در تبیین موسیقی خارگ و نیز در تعیین مرزهای فرهنگی ان مورد توجه است،مهاجرت موقت بومیان خارگ به کشورهای عربی همجوار جهت کار و امرار معاش و نیز دریانوردی و تجارت ساکنان این سامان در کشورهای حوزه خلیج فارس،دریای عمان، سومالی،تانزانیا،هند و...میباشد

معمولاّ یکی از ره اوردهای این مسافرتها –که در خارگ به خاطر طولانی بودنش به «سفر سال»شهرت داشته است-موسیقی،لهجه،آداب و رسوم اقوام دوردست بوده،که به مرور زمان نه تنها در موسیقی بلکه در معماری و حتی طبخ غذا و پوشش ساکنان جزیره خارک نیز ثأثیر زیادی گذاشته است.

  جدا از موارد ذکر شده که باعث گستردگی فرهنگ موسیقیایی این دیار شده،باید به پیوند موسیقی این منطقه با دیگر مناطق استان بوشهر نیز اشاره کرد.از این میان،موسیقی خارگ پیوندهای بسیاری با موسیقی بلوکهای حیات داوود و لیراوی و نیز بندر بوشهر دارد که این پیوندها به خوبی در مضمون اشعار،خصوصیات ملودی و حتی نام قطعات مشهود است.موسیقی خارگ دارای ویژگیهای خاصی است که باعث تفکیک ان با موسیقی دیگر مناطق استان بوشهر میشود.

عامل سوم که باعث شکل گیری و بوجود فرمها و آوازهای خاصی شده، ویژگیهای محیط جغرافیایی است؛که نه تنها بر موسیقی و هنر این مرز و بوم،بلکه بر روی زندگی،رفتار و گفتار آنها نیز تأثیر گذاشته است.از همین رو،تأثیر شرایط سخت طبیعی،گرما،خشکسالی،کمبود امکانات،وضعیت دشوار زندگی ،دریا،ماهیگیری و دریانوردی،در جای جای موسیقی این دیار مشهود است.

در میان عوامل  مختلف تأثیرگذار بر موسیقی خارگ،باید به تأثیر ادیان رایج در دوره های مختلف نیز اشاره نمود،چرا که این مهم در ایجاد گونه های مختلف موسیقی مذهبی ،بدون تأثیر نبوده است.

آثار به دست آمده ار مذاهب مختلف از جمله خرابه های معبد «پزئیدن» یعنی خدای دریاها،اتشکده زرتشتیان و متعلق به دوره ی ساسانی و سالنهای  ویژه ی همسرایی های مذهبی در کلیسا و صومعه های مسیحیان نستوری-مسیحیان ایرانی زمان ساسانیان-گواه رواج و شکوه برگذاری آیین ها و اوازهای مذهبی در جزیره خارک است.

اما از این میان،دین اسلام یکی از مهمترین عوامل در ادغام و پیوستگی فرهنگ مهاجرین خارگ با فرهنگ این منطقه بوده که همواره موسیقی مهاجرین را برای انطباق با آداب و رسوم بومیان خارگ دستخوش تغییر نموده و به آن صبغه و لعاب اسلامی داده است.

موسیقی فعلی خارگ را میتوان از نظر تعلق ملودی و نیز به لحاظ موضوع و مضمون به هفت دسته تقسیم کرد که در قالب این تقسیم بندی به معرفی گذرای سازها و بعضی از رسوم خارگ که همراه با موسیقی اجرا میشوند،خواهیم پرداخت.

""موسیقی جشن ، موسیقی مذهبی ، موسیقی عزاداری، موسیقی کار، موسیقی محفلی، موسیقی کودکان، موسیقی درمان ""

موسیقی جشن :

شامل ان دسته از موسیقی هایی  می شود که ویژه ی مراسم جشن و سرور می باشد ومعمولا با پای کوبی ودست افشانی همراه است.بر جسته ترین نوع این موسیقی ،آهنگ های مراسم عروسی است که در گذشته ،اجرای آن ،هفت شب به طول می انجامید.

از مهم ترین قطعات قابل ذکر در این مراسم ،جدا از برخی ترانه ها که معمولا توسط زنها خوانده می شوند،آوازهای"سرور"(بیت)"دوماسُرونی"وقطعات"یزله"و"یالیل"است.

از این میان ،"یالیل"از جمله آهنگهایی است که در دیگر مناطقاستان بوشهر رایج نمی باشد.ریتم ،ملودی واشعار این موسیقی عربی است واز سالیان دور در این منطقه ،همخوانان در دو صف ،روبروی هم می نشینند وبعد از هر همسرایی ،خواننده را با دست زدن منظم خود- که به آن "چاک"می گویند- تا قبل از شروع مجدد همسرایی ،همراهی می کنند.تنها ساز موسیقی یالیل ،"دمّام"است که به آن "دمّام دوسُر"نیز می گویند ومعمولا توسط خواننده های قطعات "یالیل"،نوتخته می شود.

از سازهای عمده مورد استفاده در موسیقی جشن، می توان به ساز "دمّام"یا "دمام دوسُر "(استوانه ای که دو سر آن را پوست حیوان کشیده اند)،ساز "مرباس"- Morbas(نوع کوچک دمّام)،ساز"دربنگه"- Dorbongeh(همان ساز "تمپو"که در عربی به آن "دربکّه می گویند)،اشاره نمود.

به غیر از سازهای مذکور ،در حال حاضر سازهای ویژه ی جشن های بوشهر نیز در خارگ رایج است که از این میان می توان به" نی انبان"اشاره نمود.گفتنی است که این ساز حدود چهل سال پیش توسط "علی دلاک"از اهالی شُنبه (از استان بوشهر)که در خارگ به کار ارایشگری مشغول بوده ،رواج یافته است.

موسیقی مذهبی :

در حال حاضر،این نوع موسیقی ،آوازها وقطعاتی را در بر می گیرد که در مراسم مذهبی ویژه ی ائمه اطهار (علیه السلام)اجرا می شوند.از جمله این موسیقی ،آیین "بوتویله"-Butoverlehاست که برای بیدارکردن اهالی جهت گرفتن روزه در شب های رمضان ،همراه با نواختن ساز" دمّام" اجرا می شود.

از انواع دیگر آن نیز میتوان به"چوش خونی"(چاووش خوانی)که در بدرقه و استقبال از زائران خانه خدا و عتبات عالیات خوانده میشود و نیز انواع نوحه ها،مناجات،مقتل خوانی،نواختن"سنج و دمام"و مانند آنها که معمولاّدر دیگر مناطق استان بوشهر نیز مرسوم است،اشاره نمود.

از جمله ی این نوع مراسم و موسیقی مذهبی،مراسم"مولود"است که در خارگ-بویژه نزد اهالی سنی مذهب آن-از اهمیت ویژه ی جشن تولد پیغمبر(ص)است.در مولود خوانی ،جماعت در ابتدا به صورت نشسته ،آواها و اشعار عربی مولود را که به آن "جلّه میگویند، با گفتن «اللّه هی »-که از ته هنجره آنها بیرون می اید –همراهی می کنند،سپس در حالی که تسبیح هایشان را در دست راست و چپ خود رد و بدل می کنند، بر روی زانوهای خود می ایستند و شانه های خود را به راست و چپ تکان میدهند.

مولودی خوانی،در اوج خود،به صورت ایستاده پی گرفته می شود. در این مراسم،تنها از یک نوع ساز ضربی که در خارگ به آن "سُمّه " می گویند،استفاده میشود. این ساز ،همان"دف"مورد استفاده در موسیقی اعراب است که به همان شیوه نیز نواخته میشود.

ادامه دارد...

 

اینم ادامه شعر زیبای کلاغ خارگی:

قارو قارو قار ،کلاغم                        درازه اون دماغم

از دس این بدیها                            غصه میاد سراغم

این بچه رو میبینین؟                       اصلا دوسش ندارم

دوس ندارم که عیدا                         براش هدیه بیارم

می دونین او چه کرده؟                     اون گلا رو له کرده

برگای نازنینو                                همش مچاله کرده  

قارو قارو قار ،کلاغم                        فکری اومد سراغم

 بچه خوب ببینم                          رو شونه هاش بشینم

کنار سبزه و گل                             اما گلی نچینم

صدامو تغیر بدم                           تا صبح پیشش بمونم

قشنگ تر از قناری                      براش اواز بخونم

قارو قارو قار ،کلاغم                   به من میگن چراغم؟!

وقتی هدر میدن اب                    اب تمیز و کمیاب

غمم فراوون میشه                     اشکم یه بارون میشه

همیشه اینو گفتم                      یاد قدیم می افتم

((چاه قندی))و هزار رنج              ((دله))رو سر مثل گنج

حالا که اب تو لوله ست            راحتی ها تو خونست

اب رو عزیز بدارین                    رو چشماتون بذارین

قارو قارو قار ،کلاغم                 داغ داغ داغ دماغم

بگم که من چی دیدم              یا که چیا کشیدم؟

دیدم یه مردم ازار                   که داشت با چند تا خودکار

کمی نزدیک بازار                   خط میکشید رو دیوار

تا که دیدم پریدم                    سر دیوار رسیدم

گفتم خدا کمک کن              خط دیوارو پاک کن

دعا به من کمک کرد           خط کثیفو پاک کرد                                                                                                     

قارو قارو قار ،کلاغم             میون((لیل))اطاقم

یه بچه سنگی زد                تو اون دماغ چاقم

بال و پرم شکسته              یه چوب زدن تو ساقم

با اون کاری که کرده             علیلم و چلاقم

دیدی که وقتی بچه             با اهن و چوب و سنگ

میکوبه رو سر سره                 تو سر الاکلنگ

بچه ی خوب بد میشه             دو درساشم رد میشه

نمرهای ضعیفش                  زیاد و بی حد میشه

اسباب بازی پارکا                  اینها همهش مال توست

باید مواظبت کرد                    برای همسال توست

رو صندلیش نشینن                 بزرگتر از شماها

اینو باید بدونن                          مامان ها و باباها

 قارو قارو قار ،کلاغم                   ساکن دشت و باغم

عاشق اون ((سه لیلی ))            رفیق سار و زاغم

ای بچه های بیدار                    نذر بکنین((علمدار))

شهرتون اباد بشه                     تا دلهاتون شاد بشه

شهری قشنگ و زیبا                 با یک دلی شورا

شهردار شهرتون شین              همدل و همزبون شین

دلهاتونو پاک کنین                     کینه ها رو خاک کنن

قدر همو بدونین                         با همدیگه بخونین:

شهر ما، خانه ی ما                     خانه ی ما،همین جا                                                                                                                                 

                         دیار خارگ زیبا  

خوب دوستان، امیدوارم خوشتون بیاد البته یه کم طولانیه ولی خدایش خیلی جالب بود این اقا کلاغه چه حرفهایی بلده ما نمیدونستیم حالا که حرفاشو یکی معنی کرده ما دیگه قدر این کلاغ رو میدونیم واز ازارها و اذیتهای که میکنه هیچ گله ای نداریم

ارامگاه میرمحمد حنفیه

یکی از مهمترین و با ارزش ترین اثار تاریخی و فرهنگی جزیره خارگ ،ارامگاهی است درقسمت جنوب غربی جزیره ،که همچون نگینی خودنمایی می کند.

بنای این آرامگاه که تاریخ 738 (ه- ق) را برخود دارد،مربوط به حکمرانی سلسله سلجوقیان در ایران است.این بنا با دو گنبد حرمی شکل مضرسوگنبد مدور کوچک ،زیبایی خاصی را بوجود آورده است.

فضای درونی این بقعه با کاشی کاری ستاره ای وهشت ضلعی تزئین شده است.

در قرن هشتم (ه - ق)همزمان باحکمرانی قطب الدین تهمتن ،از پادشاهان هرمز است که جزایر وسواحل خلیج فارس ودریای عمان فرمانروایی داشته است.

براساس اعتقاد اکثر محققین ومورخین ،این بقعه آرامگاه محمد حنفیه فرزند امیر المومنین علی {علیه السلام}است وکتیبه ای بدین مضمون نیز در داخل آرامگاه وجود دارد.بنابر اعتقادی میرمحمد حنفیه ،فرزند حضرت علی {علیه السلام}،بر اثر ظلم وستم بنی امیه وبنی مروان نسبت به خاندان بنی هاشم از مدینه مهاجرت کرده ودر راه بصره در خارگ اقامت گزیده وبدلیل مسمومیت فوت کرده است.گنبد این آرامگاه شبتهت زیادی با گنبد آرامگاه دانیال نبی در شوش دارد.کاشی کاری فضای دیوار های داخلی آرامگاه ،اغلب زرین فام ودارای اهمیت فراوانی است.

آرامگاه میر محمد حنفی از مهم ترین زیارتگاه های موجود در جنوب ایران است.

قلعه پرتغالی هادرشمال شرقی جزیره که توسط بارون کنیپ هاوزن درسال 1748(میلادی)ساخته شده ،از دیگر آثار تاریخی خارگ محسوب می گردد.برج وباروهای این قلعه اکنون به طور کامل تخریب شده است.

گورستان مسیحیان ،آب انبار،قنات،گورستان اهل سنت وبقعه پیر علم دار،از جمله دیگر آثار تاریخی وفرهنگی جزیره ی خارگ محسوب می شود.

چند روز پیش که خواهر کوچکم از دبستان به خانه امد دیدم که یک کتاب نارنجی زیبا در دستشه وقتی در مورد کتاب پرسیدم گفت که امروز از طرف شهرداری به مدرسه ما امدن و این کتابه هم هدیه شهردار محترم جزیره خارک است ((اسم کتاب :اواز کلاغ خارگی))و ((سروده ی:سوشیانس حامدی))(( تصویرگر:محمد رضا بی گناه))

و اول کتاب نوشته بود:با سپاس و قدردانی از اقای شعیب بحرینی،که این کتاب وامدار طرح اولیه ی ایشان میباشد،و علاوه بر دلگرمی بخشیدن ،ما را در همه ی زمینه ها یاری دادند.

و سروده کتاب از این قرار بود ((کلاغی که میخواهد به بچه های خارکی ادب یاد بدهد و چون همه از کلاغ برداشت بدی دارند این کتاب توانست فکر بچه ها رو از کلاغ بهتر کنه و یه برداشت بهتری از صدای قار قار کلاغ داشته باشند))

قار و قارو قار، کلاغم                   عاشق دشت و باغم

اهل جزیره خارک                       رفیق سار و زاغم

پرواز من رو دریاس                    رو کشتی های زیباس

رو بام ((میرمحمد))                     رو اسکله تو صحراس

بال میکشم رو ابرا                       تو اسمون تو کوها

خبر دارم خبرها                          از اینجا و از اونحا

قار و قار و قار,کلاغم                   فکر نکنین الاغم

از اون بالا میخونم                       هر چی رو خوب میدونم

بچه خوب چی میخواد                   بچه ی بد کی میاد؟

بچه ی خوب ارومه                      نه رو درخت و بومه

بچه ی خوب تمیزه                       پیش همه عزیزه

اون کسی که تو کوچه                   هیچ اشغالی نریزه

اشغالارو میریزه                          تو سطلای زباله

پوست اجیل و میوه                       کاغذای مچاله

قارو قارو قار کلاغم                     من بی دل و دماغم

از دس بعضی کارا                       مثل تنور داغم

یه روز دیدم یه بچه                      پرید و رفت تو باغچه

چن تا گل قشنگو                         چید و گذاشت تو تو طاقچه

فرداش دیدم که گلها                      اون غنچه های زیبا

چون که تو خاک نبودن                  پژمرده اند خدایا                                                                                                                                                                                                  

 

سلام به همه ی دوستان خارگ جزیره مرجانی از امروز من و مینا با هم مدیریت این وبلاگ رو به عهده داریم راستی ما میخوایم موضوع وبلاگ رو عوض کنیم اگه موافق هستید نظر بدید وبگین چه موضوعی رو شروع کنیم